भूमिका:
२०७५ साल साउन १० गते।
कञ्चनपुरको भिमदत्त नगरपालिकामा एउटा साइकल बेवारिसे अवस्थामा फेला पर्यो। त्यो साइकल एउटी तेह्र वर्षीया बालिकाको थियो जो कहिल्यै घर फर्किइन।
सात वर्ष बितिसकेका छन्। तर न्याय अझै आएको छैन।
यो लेख त्यो बालिकाको कथा मात्र होइन। यो नेपालको न्याय प्रणालीको कथा हो। यो एउटी आमाको अदम्य संघर्षको कथा हो। र यो एउटा प्रश्नको कथा हो जसको जवाफ दिन सरकार, प्रहरी, न्यायपालिका र हामी सबैले अझै सकेका छैनौँ: निर्मला पन्तको हत्यारो को थियो, र किन उसलाई अझै खोजिएको छैन?
हामीले यस लेखका लागि दर्जनौँ समाचार स्रोतहरू, मानव अधिकार आयोगका प्रतिवेदनहरू, न्यायिक दस्तावेजहरू, र घटनाक्रमका विस्तृत विश्लेषणहरूको अध्ययन गरेका छौ। यहाँ प्रस्तुत गरिएका तथ्यहरू विभिन्न स्रोतहरूबाट क्रस-रेफरेन्स गरिएका छन्। जहाँ तथ्यहरूमा विरोधाभास छ, त्यो स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
१. निर्मला: ऊ को थिई?
एउटी साधारण परिवारकी असाधारण छोरी
कञ्चनपुरको भिमदत्त नगरपालिका वडा नम्बर २, उल्टाखाम, कक्षा ९ मा पढ्ने एउटी चञ्चल बालिका थिई जसको नाम थियो निर्मला पन्त। उमेर थियो तेह्र वर्ष।
निर्मलाका बुबा यज्ञराज पन्त साधारण किसान थिए। आमा दुर्गादेवी पन्त भिमदत्त नगरपालिकामा कार्यालय सहयोगीको काम गर्थिन्। परिवार मध्यम वर्गको, सपना ठूलो। भिमदत्त नगरपालिकाको सरस्वती माध्यमिक विद्यालयमा पढ्ने निर्मला, पढाइमा राम्री थिइन्। छिमेकीहरूका अनुसार उनी हँसिली, मिलनसार, र सधैँ सबैसँग घुलमिल हुने स्वभावकी थिइन्।
साउन महिनाको त्यो दिन विद्यालय बन्द थियो। गृहकार्य बाँकी थियो। निर्मलाले आफ्नी साथी रोशनी बमको घरमा जाने निर्णय गरिन्। आफ्नो साइकल निकालिन्। आमालाई भनिन्: “साथीकहाँ पढ्न जाँदैछु, अलि बेरमा आउँछु।”
त्यो “अलि बेर” कहिल्यै आएन।
घटनाको दिन: साउन १० र ११, २०७५
माइरिपब्लिकाले प्रकाशित गरेको विस्तृत रिपोर्टअनुसार, साउन १० गते बिहान करिब ११ बजे निर्मला आफ्नो घरबाट डेढ किलोमिटर टाढा रोशनी बमको घर पुगिन्। दिउँसो करिब ३ बजे उनी घर फर्किन हिँडिन् तर घर पुगिनन्।
साँझ ढल्दा आमा दुर्गादेवीको छाती धक्धक्याउन थाल्यो। उनले छिमेकीहरू, साथीहरू, र आफन्तहरूलाई सोधिन्। कोहीले निर्मलाको खबर दिन सकेनन्। राति करिब ८ बजे दुर्गादेवी स्थानीय प्रहरी चौकीमा पुगिन्। उनको अनुरोध थियो: “मेरी छोरी हराइन्, खोज्न मद्दत गर्नुस्।”
प्रहरीको जवाफ अमानवीय थियो: “भोलि बिहान आउनुस्।” (स्रोत: माइरिपब्लिका, नागरिक दैनिक, काठमाडौँ पोस्ट)
भोलिपल्ट साउन ११ गते बिहान, स्थानीय एक व्यक्ति दीपक नेगीले भिमदत्त-१८ निम्बुखेडाको उखुबारीमा एउटा साइकल देखे। साइकलनजिकै, पानी जमेको उखुबारीमा, एउटी किशोरीको अर्धनग्न शरीर थियो।
२. अपराध:
अपराधस्थल र प्रारम्भिक खोज
काठमाडौँ पोस्टको रिपोर्टअनुसार, निर्मलाको शव रोशनी बमको घरबाट करिब ५०० मिटर टाढाको उखुबारीमा भेटियो। शव फेला पर्नुभन्दा पहिले नै स्थानीयहरूको भिड जम्मा भइसकेको थियो। उनीहरूले फोटो खिचेर सामाजिक सञ्जालमा हालिसकेका थिए। प्रहरी आइपुग्दासम्म, crime scene पहिलेकै भन्दा फरक अवस्थामा थियो।
शव फेला परेको खबर मिनेटभित्रै फैलियो। प्रहरी पुग्न आधा घण्टाभन्दा बढी लाग्यो। यो ढिलाइले अपराध स्थलको संरक्षणमा गम्भीर प्रश्न उठाउँछ।
शव परीक्षणका निष्कर्षहरू
प्रारम्भिक शव परीक्षणले निर्मला बलात्कारपछि हत्या गरिएको पुष्टि गर्यो। उनको शरीरमा हिंसाका स्पष्ट चिह्नहरू थिए। गला थिचेर हत्या गरिएको प्रारम्भिक अनुमान थियो। शवको अवस्था, चोटपटकका प्रकृति, र उखुबारीमा पाइएका साक्ष्यहरूका आधारमा प्रहरीले यसलाई बलात्कार-हत्याको घटनाका रूपमा दर्ता गर्यो।
महत्त्वपूर्ण कुरा: योनीको swab sample DNA परीक्षणका लागि संकलन गरियो। यो sample पछि पूरै मुद्दाको केन्द्रविन्दु बन्न पुग्यो। राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको प्रतिवेदनअनुसार, DNA sample संकलन प्रक्रियामा नै गम्भीर त्रुटि थियो: “योनीको swab को तीन तहबाट test tube मा sample संकलन गरिएको थियो, तर extraction प्रक्रियामा DNA को मात्रा अपर्याप्त भयो र नमुना क्षतिग्रस्त भएको हुन सक्छ।”
प्रहरीको पहिलो प्रतिवेदन अनि वास्तविकता
प्रारम्भिक प्रहरी प्रतिवेदनले अनुसन्धान व्यवस्थित रूपमा भएको दाबी गर्यो। तर वास्तविकता फरक थियो:
पहिलो: Crime scene दूषित भयो। सयौँ स्थानीय जम्मा हुँदा, र प्रहरी आइपुग्न ढिलाई हुँदा, crime scene को वैज्ञानिक अखण्डता नष्ट भइसकेको थियो।
दोस्रो: CCTV footage हरायो। घटनास्थलनजिकैका CCTV footage हरू संकलन नगरिएको, र पछि ती footage हराएको आरोप लगाइयो। (स्रोत: नेपाल न्यूज, अगस्ट २०२५)
तेस्रो: प्रहरी इन्स्पेक्टर जगदीश भट्टाले घटनाको दिन खोजी नगरेको आरोप। AIG धिरु बस्नेतको नेतृत्वको जाँच समितिले प्रहरी इन्स्पेक्टर भट्टाले निर्मलाका परिवार रोइरहँदा बियर पिइरहेको भेटिएको उल्लेख गर्यो।
३. अनुसन्धान:
पहिलो “दोषी”: दिलीप सिंह बिष्ट र एउटा झूटो confession
घटनाको २४ दिनपछि, भाद्र ४ गते, तत्कालीन SP दिलीराज बिष्टले ४१ वर्षीय दिलीप सिंह बिष्टलाई (भिमदत्त-१९ उल्टाखाम) मुख्य आरोपीका रूपमा सार्वजनिक गरे। प्रहरीको दाबी थियो: उसले कई पटक अपराध स्वीकार गरेको छ।
तर स्थानीय जनताले यो स्वीकार गरेनन्। उनीहरूको भनाइ थियो: दिलीप सिंह बिष्ट मानसिक रूपमा कमजोर व्यक्ति हो, र उसलाई बलपूर्वक confession गराइएको छ। निर्मलाका बुबा एकराजले दाबी गरे कि प्रहरीले उनीहरूमाथि नै दबाब दिएर दिलीपको विरुद्ध उजुरी दिन लगाएको थियो।
भाद्र ८ गते, काँडे घटना: प्रतिवाद गर्न बाहिर निस्केका स्थानीय प्रदर्शनकारीहरूमाथि प्रहरीले गोली चलायो। ११ वर्षिया सन्नी खुनाको मृत्यु भयो। २० वर्षीय अर्जुन भण्डारा गोलीले घाइते भए।
असोज १२ गते, DNA परिणाम आयो: दिलीप सिंह बिष्टको DNA निर्मलाको योनी swab sample सँग मेल खाएन। उनलाई रिहा गरियो।
DNA विवाद: नेपालको forensic प्रणालीको परीक्षण
यस मुद्दाले नेपालको forensic क्षमतामाथि गहिरो प्रश्न उठायो। काठमाडौँ पोस्टले प्रकाशित गरेको विस्तृत विश्लेषणअनुसार:
DNA परीक्षणमा के भयो?
- १२४ जनाभन्दा बढीको DNA परीक्षण गरियो।
- १,००० भन्दा बढीलाई सोधपुछ गरियो।
- तर कसैको DNA sample निर्मलाको योनीबाट लिइएको sample सँग मेल खाएन।
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगको निष्कर्ष: DNA sample संकलन प्रक्रियामा गम्भीर त्रुटि भयो। sample अपर्याप्त र क्षतिग्रस्त थियो। DNA परीक्षणको वैज्ञानिक विधिमा त्रुटि थियो। आयोगले DNA बाहेकका अन्य प्रमाणमा ध्यान दिन सिफारिस गर्यो।
जीवन रिजालको नेतृत्वमा गठित अर्को प्राविधिक समितिले पनि निष्कर्ष दियो: योनीबाट लिइएको sample मा पाइएको “male component” दूषित भएको वा अपराधीको नहुन सक्ने सम्भावना छ। sperm फेला परेको भन्ने प्रयोगशाला प्रतिवेदनको वैधतामाथि नै प्रश्न उठाइयो।
DNA परीक्षण भएकाहरूको सूची (पुष्टि भएका नाम):
- दिलीप सिंह बिष्ट (मुख्य आरोपी, DNA मेल नखाएको)
- SP दिलीराज बिष्ट, तत्कालीन जिल्ला प्रहरी प्रमुख (DNA मेल नखाएको)
- किरण बिष्ट, SP दिलीराजका छोरा (DNA मेल नखाएको)
- आयुष बिष्ट, भिमदत्त मेयर सुरेन्द्र बिष्टका भतिजा (DNA मेल नखाएको)
- प्रदीप रावल र विशाल चौधरी (पछि गिरफ्तार, DNA मेल नखाएको, रिहा)
यो सूचीले एउटा दुखद विरोधाभास देखाउँछ: प्रहरी अधिकृतहरूसम्मको DNA परीक्षण गर्नुपर्ने अवस्था आयो, तर अपराधी फेला परेन।
दोस्रो चरणको अनुसन्धान: प्रदीप रावल र विशाल चौधरी
मंसिर २०७५ मा CIB ले निर्मलाका छिमेकी प्रदीप रावललाई काठमाडौँबाट गिरफ्तार गर्यो। उनका साथी विशाल चौधरीलाई पनि सोधपुछका लागि बोलाइयो। प्रहरी स्रोतका अनुसार, IGP सर्वेन्द्र खनाल र CIB प्रमुख DIG निराज बहादुर शाहीले व्यक्तिगत रूपमा सोधपुछ गरे। दुवैले अपराध स्वीकार गरेको दाबी गरियो। तर फेरि, DNA मेल खाएन। दुवैलाई रिहा गरियो। उनीहरूले प्रहरीले यातना दिएको आरोप लगाए। प्रहरीले यो आरोप अस्वीकार गर्यो।
राजनीतिक हस्तक्षेप र “शक्तिशाली” को संरक्षण
यो मुद्दाको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष हो। यहाँ प्रस्तुत गरिएका कुराहरू आरोप र जाँच समितिका रिपोर्टमा उल्लिखित छन्, पुष्टि भइसकेका तथ्य होइनन।
आरोपहरू:
- तत्कालीन SP दिलीराज बिष्टले वास्तविक अपराधीलाई जोगाउन दिलीप बिष्टलाई “scapegoat” बनाएको आरोप।
- स्थानीय एउटा अखबारका प्रकाशक तथा सम्पादक खेम भण्डारी, जसले जनमानसको शंका दिलीप बिष्टबाट बाम दिदीबहिनीतिर मोड्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए, SP दिलीराजका नातेदार भएको पछि खुलेको तथ्य।
- Whistleblower प्रहरी अधिकारीहरूले “प्रभावशाली व्यक्ति”को संरक्षण गर्न माथिबाट दबाब आएको बताएको।
- अनुसन्धान समितिका एक सदस्य बीरेन्द्र केसीले अनुसन्धानलाई कमजोर पार्न खोज्ने समूहबाट धम्की पाएपछि समितिबाट राजीनामा दिनु परेको।
महत्त्वपूर्ण अनुत्तरित प्रश्न: SP दिलीराजका छोरा किरण बिष्ट, मेयर सुरेन्द्र बिष्टका भतिजा आयुष बिष्ट किन DNA परीक्षणको सूचीमा परे? यो प्रश्नको सन्तोषजनक सार्वजनिक जवाफ आजसम्म आएको छैन।
निलम्बित अधिकारीहरू र उनीहरूको भविष्य
घरेलु मन्त्रालयले निलम्बन गरेका अधिकारीहरू:
- SP दिलीराज बिष्ट (मुद्दा mishandle गरेको आरोप, पछि अदालतबाट धरौटीमा रिहा)
- DSP ज्ञान बहादुर सेठी र DSP अंगुर जिसी (CIB टोली नेता)
- इन्स्पेक्टर एकेन्द्र खड्का र जगदीश भट्टा
- ASI राम सिंह धामी
पछि, मार्च २०१९ मा जिल्ला सरकारी वकील कार्यालयले कञ्चनपुर जिल्ला अदालतमा यी अधिकारीहरूविरुद्ध दिलीप बिष्टमाथि यातना र प्रमाण नष्ट गरेको आरोपमा कानुनी मुद्दा दर्ज गर्यो।
४. आन्दोलन:
आन्दोलनको सुरुवात: एउटी आमाको आवाज
घटनाको भोलिपल्टबाटै कञ्चनपुरमा विरोधका स्वर उठन थाले। तर यो आन्दोलनले राष्ट्रव्यापी रूप लिन थोरै समय लागेन। प्रहरीले दिलीप बिष्टलाई “scapegoat” बनाएको आरोप र भाद्र ८ मा १७ वर्षीय सन्नी खुनाको प्रहरी गोलीबाट मृत्युपछि विरोध एक्कासि भड्कियो।
दुर्गादेवी पन्तले आफ्नी छोरीको न्यायका लागि जिल्ला प्रशासन कार्यालय अगाडि क्रमशः महिनौँसम्म धर्ना बसिन्। यज्ञराज पन्त, जो पछि मानसिक समस्याबाट ग्रसित भए, उनीहरूले काठमाडौँसम्मको ३५ घण्टे बस यात्रा गरे प्रधानमन्त्री KP शर्मा ओलीसम्म पुग्न।
“#JusticeForNirmala”: सामाजिक सञ्जालको शक्ति
Hashtag #JusticeForNirmala र #NirmalaJustice सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भयो। नेपाल भित्र मात्र नभई विदेशमा रहेका नेपाली diaspora ले पनि यो आन्दोलनमा साथ दिए। Twitter, Facebook, र Instagram मा हजारौँ पोस्टहरू शेयर भए।
डिप्लोम्याटले प्रकाशित गरेको विश्लेषणअनुसार, कार्यकर्ताहरूले सरकारी पोस्टर नजिकै नयाँ पोस्टर टाँसे: “Justice delayed is justice denied।” यो प्रतीकात्मक कार्यले आन्दोलनको गहिराइ देखाउँछ।
सरकारका वाचाहरू र ती वाचाहरूको टुटाइ
नेपाल न्यूजको अगस्ट २०२५ को रिपोर्टअनुसार, २०७५ देखि अहिलेसम्म यी गृहमन्त्रीहरूले “न्याय दिने” वाचा गरे:
- राम बहादुर थापा “बादल”
- बाल कृष्ण खाण
- नारायण काजी श्रेष्ठ
- रबि लामिछाने
- रमेश लेखक
सबभन्दा पछिल्लो विकास: चैत्र ११, २०८२ मा IGP दन बहादुर कार्कीले SSP कृष्ण पंगेनीको नेतृत्वमा १५ सदस्यीय अध्ययन समिति गठन गरे। यो समितिमा forensic विशेषज्ञहरू, CID अधिकारीहरू, र प्रहरी प्रयोगशालाका कर्मचारीहरू सम्मिलित छन्। (स्रोत: इकान्तिपुर, चैत्र ११, २०८२)
तर दुर्गादेवीकी आवाज के छ? इकान्तिपुरको कात्तिक २०८२ को रिपोर्टअनुसार, ४२ वर्षीया दुर्गादेवी अब आफ्नी छोरीको कुरा गर्न चाहँदिनन्। “सात वर्षको दौडधुप र निराशाले मलाई थकाइसकेको छ।” पछिल्लो दुई वर्षदेखि अनुसन्धान टोली उनको घरमा आएको छैन।
५. अनुत्तरित प्रश्नहरू
स्वतन्त्र पत्रकार र अनुसन्धानकर्ताका निष्कर्षहरू
यो खण्डमा प्रस्तुत गरिएका कुराहरू विभिन्न पत्रकारिता अनुसन्धान र जनमानसमा उठेका प्रश्नहरूमा आधारित छन्। यीमध्ये कुनै पनि अदालतमा प्रमाणित भइसकेको छैन।
“The Record Nepal” जस्ता स्वतन्त्र मिडियाले गरेका अनुसन्धानहरूले सोधेका प्रश्नहरू:
- तत्कालीन SP दिलीराज बिष्टले किन आफ्नै छोरा किरणको DNA परीक्षण गराउनुपर्यो?
- मेयर सुरेन्द्र बिष्टका भतिजाको DNA परीक्षण किन आवश्यक ठानियो?
- एकजना स्थानीय पत्रकार जसले सन्देहलाई बाम दिदीबहिनीतिर मोड्यो, SP दिलीराजको नातेदार भएको तथ्य किन ढाकिन खोजियो?
रेकर्ड नेपालको अनुसन्धानात्मक रिपोर्टले स्वीकार गर्यो: “अहिलेसम्म SP बिष्ट, उनका छोरा वा बाम दिदीबहिनी संलग्न थिए भन्ने कुनै ठोस forensic प्रमाण फेला परेको छैन।” तर यो प्रश्न सार्वजनिक रूपमा कहिल्यै सन्तोषजनक ढंगले सम्बोधन भएन।
साक्षीहरूको मौनता
स्रोतहरूका अनुसार, रोशनी बाम निर्मलाकी भेट्ने अन्तिम ज्ञात व्यक्ति थिइन्। उनी र उनकी दिदी बाबिता बामलाई गिरफ्तार गरी पछि रिहा गरियो। रोशनी बामको बयानमा विरोधाभास रहेको भन्दै निर्मलाकी आमा दुर्गादेवीले बाम दिदीबहिनीप्रति शंका व्यक्त गरेकी थिइन्।
निर्मलाका परिवारलाई धम्की
प्रहरी अनुसन्धान समिति सदस्य बीरेन्द्र केसीले समितिबाट राजीनामा दिँदा “अनुसन्धानलाई कमजोर पार्न खोज्ने समूहबाट धम्की” आएको कारण उल्लेख गरेका थिए। परिवारले पनि विभिन्न समयमा दबाब र धम्की पाएको बताएको विभिन्न मिडिया रिपोर्टहरूमा उल्लेख छ।
६. मिडिया:
कञ्चनपुरमा घटना भएपछि राष्ट्रिय मिडियाले यसलाई व्यापक कभरेज दियो। काठमाडौँ पोस्ट, इकान्तिपुर, नागरिक दैनिक, हिमालयन टाइम्स, र अनलाइन पोर्टलहरूले विस्तृत रिपोर्टिङ गरे।
तर “The Record Nepal” जस्ता स्वतन्त्र मिडियाले गरेको गहिरो अनुसन्धानात्मक पत्रकारिताले धेरै नयाँ विवरणहरू सार्वजनिक गर्यो। BBC Nepali ले पनि यस मुद्दाको अन्तर्राष्ट्रिय कभरेज गर्यो।
एउटा चिन्ताजनक प्रश्न: कतिपय रिपोर्टहरू प्रकाशित भए र पछि किन मौन भए? विशेषगरी “शक्तिशाली व्यक्ति”को नाम उठेपछि कतिपय अनुसन्धानात्मक रिपोर्टहरू थप अगाडि बढेनन्।
अन्तर्राष्ट्रिय ध्यान
The Diplomat ले डिसेम्बर २०१८ मा “The Rape Case That Shook Nepal” शीर्षकमा विस्तृत विश्लेषण प्रकाशित गर्यो। यस लेखले नेपालको न्यायिक प्रणाली र महिला सुरक्षाका व्यापक मुद्दाहरू उठायो।
७. दुर्गादेवी: एउटी आमाको सात वर्षे लडाइँ
इकान्तिपुरको विस्तृत रिपोर्टअनुसार, ४२ वर्षीया दुर्गादेवी पन्त भिमदत्त नगरपालिकामा कार्यालय सहयोगीको काम गर्छिन्। तर सात वर्षदेखि उनको जीवन एउटै लक्ष्यमा केन्द्रित छ: छोरीको न्याय।
यज्ञराज पन्त, निर्मलाका बुबा, पछि मानसिक समस्याबाट पीडित भए र काठमाडौँस्थित अस्पतालमा उपचार लिनुपर्यो।
रातोपाटीलाई दिएको अन्तर्वार्तामा दुर्गादेवीले भनिन्: “जति भोगेँ, त्यो मलाई मात्र थाहा छ। अहिले त आशा नै गुमेको छ।”
माइरिपब्लिकालाई दिएको अर्को अन्तर्वार्तामा उनले भनेकी थिइन्: “भोलि मेरी छोरीको हत्यारालाई जेल हाल्छन् र अपराधी बाँधिन्छन् भने म साहस गर्नेछु।” तर अहिले उनी थकित छिन्। नयाँ आउने मानिसलाई घरमा नबोलाउने भएकी छिन्।
८. प्रणालीगत समस्याहरू:
नेपालको Forensic क्षमताको अवस्था
यो मुद्दाले नेपालको forensic विज्ञान प्रणालीको गम्भीर सीमाहरू उजागर गर्यो। DNA sample संकलन र परीक्षणमा भएका त्रुटिहरूले न्यायिक प्रक्रियालाई नै अवरुद्ध गर्यो। राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगले यो कमजोरी स्वीकार गर्यो।
प्रश्न उठ्छ: अपराध भएको ठाउँमा प्रहरी आइपुग्दा crime scene कसरी संरक्षण गर्ने भन्ने प्रशिक्षण र प्रक्रिया कति व्यवस्थित छ नेपालमा? DNA संकलन मानकहरू कति स्तरीय छन्? यो मुद्दाको जवाफ: पर्याप्त नभएको।
प्रहरी जवाफदेहिता र राजनीतिक हस्तक्षेप
जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा नौवटा प्रहरी प्रमुखहरू बदलिसकेका छन्। यो संख्याले देखाउँछ कि जवाफदेहिता कति क्षणिक र व्यक्ति-केन्द्रित छ। प्रत्येक नयाँ प्रहरी प्रमुखले “नयाँ सुरुवात” गर्ने वाचा गरे, तर निरन्तरता कहाँ गयो?
ग्रामीण नेपालमा महिला न्यायको अवस्था
The Diplomat को विश्लेषणअनुसार, यो मुद्दाले नेपालमा महिला र बालिकाहरूको सुरक्षा कति कमजोर छ भन्ने देखायो। गोदमचौरको बलात्कार केस (नोभेम्बर २०१७) को उदाहरण पनि उल्लेखनीय छ, जहाँ पीडितले पहिचान गरेका आरोपीहरूलाई ललितपुर जिल्ला अदालतले प्रमाणको अभावमा रिहा गर्यो र त्यहाँको DNA पनि मेल खाएन।
के कानुन बदलियो?
निर्मलाको मृत्युपछि, महिला हिंसाविरुद्धको कानुनमा केही परिवर्तनहरू भए। तर न्यायिक प्रक्रिया, forensic क्षमता, र प्रहरी जवाफदेहितामा पर्याप्त सुधार भयो कि भएन, यो प्रश्नको सन्तोषजनक जवाफ अझै आएको छैन।
९. दबिएका कथाहरू
विरोधाभासहरू जसको जवाफ आएन
पहिलो विरोधाभास: प्रहरीले confession को आधारमा दिलीप बिष्टलाई दोषी घोषित गर्यो, तर DNA मेल खाएन। confession कसरी भयो? के यातना थियो? यातनाको आरोप प्रहरीले अस्वीकार गर्यो, तर स्वतन्त्र अनुसन्धान भएन।
दोस्रो विरोधाभास: CCTV footage हराएको भनिन्छ। कसले हटायो? यसको अनुसन्धान कहाँसम्म पुग्यो?
तेस्रो विरोधाभास: रोशनी बामको बयान विरोधाभासपूर्ण थियो भनी निर्मलाकी आमाले दाबी गरिन्। अदालत र प्रहरीले यसलाई गम्भीरतापूर्वक लियो कि लिएन?
चौथो विरोधाभास: खेम भण्डारी (जो SP दिलीराज बिष्टको नातेदारी थियो) उनले बाम दिदीबहिनीतिर जनमानसको ध्यान मोड्यो। यो संयोग थियो कि सोचेर गरिएको कार्य?
एकपटक रिपोर्ट भएर बिलाएका कथाहरू
- एक स्थानीय पत्रकारलाई धम्की दिइएको भन्ने खबर एकपटक आयो, तर पछि यस विषयमा थप खोजी भएन।
- अनुसन्धान समितिका एक सदस्यले राजीनामा दिँदा “धम्की” को उल्लेख गरे। तर ती “धम्की” कसबाट आए? यो प्रश्नको खोजी भएन।
१०. हाम्रो दृष्टिकोण:
यो मुद्दाको अर्थ के हो?
सात वर्षमा:
- १२४ भन्दा बढीको DNA परीक्षण
- १,०००भन्दा बढीलाई सोधपुछ
- नौवटा प्रहरी प्रमुख फेरिए
- पाँचवटा गृहमन्त्रीले वाचा गरे
- कम्तीमा सातवटा अनुसन्धान समिति गठन भए
- एउटा निर्दोष मानसिक अवस्था कमजोर भएका व्यक्तिलाई “scapegoat” बनाइयो
- एउटा किशोरको मृत्यु प्रहरी गोलीबाट भयो
तर न्याय आएन।
सरकार, प्रहरी र न्यायपालिकालाई प्रश्न
सरकारलाई: पाँच गृहमन्त्रीका वाचाहरू किन खोक्रा भए? राजनीतिक इच्छाशक्ति कहाँ गयो? सात वर्षमा forensic क्षमता किन सुधारिएन?
प्रहरीलाई: Crime scene संरक्षण किन गरिएन? DNA sample संकलनमा किन त्रुटि भयो? CCTV footage कहाँ गयो? Whistleblower अधिकारीहरूले “माथिबाट दबाब” को कुरा गरे, त्यो दबाब कसबाट थियो?
न्यायपालिकालाई: प्रमाण नष्ट गर्ने आरोपमा मुद्दा चल्यो, तर के भयो ती मुद्दाको? जवाफदेहिता कता गयो?
मिडियालाई: “शक्तिशाली” को नाम आएपछि कतिपय अनुसन्धान किन थन्कियो?
समाजलाई: सन्नी खुना भाद्र ८ मा गोलीबाट मर्यो। उसको न्याय पनि आएन। हामीले उसलाई बिर्सिसक्यौँ कि?
आजको मिति सम्ममा पनि, अपराधी फेला परेको छैन। दुर्गादेवी अझै प्रतीक्षा गर्दैछिन्। मौनताले उनलाई घेरेको छ। र नेपाल सात वर्षदेखि उत्तर खोजिरहेको छ।
काल रेखा / Timeline
| तारिख (BS) | घटना |
|---|---|
| साउन १०, २०७५ | निर्मला पन्त साथीको घरमा पढ्न गइन्, फर्किनन् |
| साउन ११, २०७५ | निर्मलाको शव उखुबारीमा फेला पर्यो (बलात्कारपछि हत्या) |
| साउन (पहिलो हप्ता) | स्थानीय प्रहरीले अनुसन्धान सुरु गर्यो; CIB टोली (नेतृत्व: DSP अंगुर जिसी) पुग्यो |
| भाद्र ४, २०७५ | SP दिलीराज बिष्टले दिलीप सिंह बिष्टलाई मुख्य आरोपीका रूपमा सार्वजनिक गरे |
| भाद्र ७, २०७५ | SP दिलीराज बिष्ट र CDO कुमार बहादुर खड्का सरुवा; उच्च स्तरीय जाँच समिति गठन |
| भाद्र ८, २०७५ | प्रहरी गोलीबाट सन्नी खुना (१७ वर्ष) को मृत्यु; प्रदर्शनमा दर्जनौँ घाइते |
| भाद्र ९, २०७५ | DSP ज्ञान बहादुर सेठी, DSP अंगुर जिसी, इन्स्पेक्टर एकेन्द्र खड्का, जगदीश भट्टा, ASI राम सिंह धामी निलम्बित |
| भाद्र १०, २०७५ | रोशनी बाम र दिदी बाबिता बाम गिरफ्तार |
| असोज १, २०७५ | DIG धिरु बस्नेतको नेतृत्वमा नयाँ ९ सदस्यीय जाँच समिति गठन |
| असोज ११, २०७५ | प्रधानमन्त्री KP ओलीले “स्थानीय प्रहरीले अनुसन्धान बिगारे” भने |
| असोज १२, २०७५ | दिलीप सिंह बिष्टको DNA निर्मलाको swab sample सँग मेल नखाँदा रिहा |
| असोज १३, २०७५ | DNA मेल नखाएपछि रोशनी र बाबिता बाम पनि रिहा |
| मंसिर-पुस, २०७५ | प्रदीप रावल र विशाल चौधरी गिरफ्तार; DNA मेल नखाँदा रिहा |
| मंसिर, २०७५ | दुर्गादेवी पन्तले ८ प्रहरी अधिकारीविरुद्ध FIR दर्ज गरिन् |
| फागुन, २०७५ | ती अधिकारीहरू अदालतमा उपस्थित; धरौटीमा रिहा |
| चैत्र, २०७५ | SP दिलीराज बिष्ट अदालतमा उपस्थित; रु. १५ लाख धरौटीमा रिहा |
| फागुन, २०७५ | इन्स्पेक्टर जगदीश भट्टा र SP दिलीराज बिष्ट जागिरबाट बर्खास्त |
| असार, २०७६ | DNA परीक्षण भएकाहरूको संख्या १२४ पुग्यो; थप सोधपुछ जारी |
| श्रावण, २०८२ | गृहमन्त्री रमेश लेखकले CIB लाई पुनः नयाँ अनुसन्धानको निर्देशन दिए |
| मंसिर, २०८२ | AIG दीपक थापाको नेतृत्वमा ७ सदस्यीय विशेष समिति गठन |
| चैत्र ११, २०८२ | IGP दन बहादुर कार्कीले SSP कृष्ण पंगेनीको नेतृत्वमा १५ सदस्यीय अध्ययन समिति गठन |
| जेठ, २०८३ | मुद्दा अझै अनसुलझिएको; अपराधी अज्ञात |
स्रोतहरू / Sources
- Nepal News: “Seven Years of Silence: The Unfinished Story of Nirmala Panta’s Search for Justice”
- Kathmandu Post: “Everything you should know about the rape and murder of Nirmala Pant”
- The Record Nepal: “The hunt for Nirmala Panta’s killer”
- Ekantipur/Kantipur: “Nirmala murder case: Investigation still incomplete even after 7 years”
- My Republica: “Police initiate fresh investigation into Nirmala Panta rape and murder case”
- Wikipedia: “Rape and murder of Nirmala Panta”
- The Himalayan Times: “Two years on, delayed justice disappoints Nirmala Panta’s mother”
- The Diplomat: “The Rape Case That Shook Nepal”
- Ratopati: “भावुक हुँदै निर्मलाकी आमा”
- Rising Nepal Daily: “CIB investigating Nirmala Pant’s case from a new angle”
- My Republica: “I’ll become a different person if justice prevails: Durga Devi”
यो लेख सङ्गृहको स्वतन्त्र अनुसन्धानमा आधारित छ। यहाँ प्रस्तुत गरिएका तथ्यहरू सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध स्रोतहरूबाट संकलित र क्रस-रेफरेन्स गरिएका छन्। जहाँ तथ्यहरूमा विरोधाभास छ वा आरोप मात्र छन्, त्यो स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
