सन् २०२२ को डिसेम्बर १८। कतारको लुसेल स्टेडियममा हजारौँ समर्थकको गर्जन गुञ्जिरहेको थियो। विश्वभरका अर्बौँ दर्शकको नजर एउटै क्षणमा केन्द्रित थियो। अन्तिम पेनाल्टी गोल भएसँगै निलो-सेतो जर्सी लगाएका एक खेलाडी घुँडा टेकेर रोए। त्यो आँसु केवल एउटा खेल जितेको खुसी थिएन, तीन दशकभन्दा लामो संघर्ष, असफलता, आलोचना र विश्वासको अन्तिम विजय थियो। त्यो क्षणसँगै लियोनेल मेसीले विश्वकप मात्र उचालेनन्, उनले फुटबल इतिहासमा आफूलाई अमर बनाए। तर यो कथाको सुरुवात कतारको चम्किलो मैदानबाट भएको थिएन। यसको सुरुवात भएको थियो अर्जेन्टिनाको एउटा साधारण सहर रोजारियोमा, जहाँ एउटा यस्तो बालक जन्मिएको थियो, जसलाई धेरैले सामान्य उचाइसम्म पनि पुग्न नसक्ने ठानेका थिए। आज संसारले उनलाई महानतम फुटबलरमध्ये एक मान्छ, तर उनको वास्तविक कथा ट्रफीभन्दा धेरै ठूलो छ। यो एउटा यस्तो मानिसको कथा हो, जसले आफ्ना कमजोरीलाई नै सबैभन्दा ठूलो शक्ति बनायो।
सन् १९८७ जुन २४ मा अर्जेन्टिनाको रोजारियोमा जन्मिएका लियोनेल आन्द्रेस मेसी कुनै धनी परिवारका सन्तान थिएनन्। उनका बुबा जर्ज मेसी एउटा स्टिल कारखानामा काम गर्थे भने आमा सेलिया सानो उद्योगमा कार्यरत थिइन्। परिवारको आर्थिक अवस्था सामान्य थियो, तर घरमा एउटा कुरा भने असाधारण थियो, फुटबलप्रतिको प्रेम। सानैदेखि मेसीको संसार बल वरिपरि घुम्थ्यो। उनी खेल्न थालेपछि समयको कुनै अर्थ रहँदैनथ्यो। छिमेकका ठूला दाइहरूसँग खेल्दा उनी सबैभन्दा साना देखिन्थे, तर बल नियन्त्रण गर्ने शैली भने सबैभन्दा फरक थियो। सानो शरीरका कारण साथीहरूले उनलाई “ला पुल्गा” अर्थात् “उपियाँ” भनेर जिस्क्याउँथे। त्यतिबेला कसैले कल्पना पनि गरेको थिएन कि यही उपनाम एक दिन फुटबल इतिहासको सबैभन्दा सम्मानित नाममध्ये एक बन्नेछ।
तर मेसीको जीवनमा एउटा यस्तो मोड आयो, जसले उनको सपना त्यहीँ समाप्त हुन सक्ने अवस्था सिर्जना गरिदियो। उनी करिब एघार वर्षका हुँदा चिकित्सकहरूले उनको शरीरमा आवश्यक मात्रामा ग्रोथ हर्मोन उत्पादन नभइरहेको पत्ता लगाए। यसको अर्थ थियो, यदि नियमित उपचार भएन भने उनको शारीरिक विकास सामान्य रूपमा हुन सक्दैनथ्यो। उपचार अत्यन्त महँगो थियो। हरेक महिना ठूलो रकम खर्चिनुपर्थ्यो र त्यो पनि वर्षौँसम्म। सामान्य आय भएको परिवारका लागि यस्तो उपचार सम्भव थिएन। प्रतिभा हुँदाहुँदै पनि आर्थिक अभावले सपना समाप्त हुन लागेको थियो। अर्जेन्टिनाको चर्चित क्लब रिभर प्लेटले उनको खेलबाट प्रभावित भए पनि उपचारको खर्च बेहोर्न तयार भएन। त्यो केवल एउटा क्लबको अस्वीकार थिएन, त्यो एउटा बालकको भविष्य अनिश्चित बनेको क्षण थियो।
यही समयमा फुटबल इतिहासलाई बदल्ने अर्को घटना भयो। स्पेनको प्रतिष्ठित क्लब बार्सिलोनाका स्काउटहरूले मेसीको खेल देखे र उनको प्रतिभाबाट चकित भए। क्लबभित्र औपचारिक प्रक्रिया चलिरहेको थियो, तर निर्णय ढिलो भइरहेकाले मेसीको परिवार अन्य विकल्प खोज्न सक्थ्यो। त्यसैले बार्सिलोनाका खेल निर्देशक कार्लेस रेक्साकले एउटा रेस्टुरेन्टमा बसेर उपलब्ध कागज नभएपछि टिस्यु पेपरमै मेसीलाई अनुबन्ध गर्ने प्रतिबद्धता लेखिदिए। फुटबल इतिहासमा त्यो टिस्यु आज पनि एउटा प्रतीक बनेर बाँचेको छ। कहिलेकाहीँ इतिहास ठूला सभाहलमा होइन, एउटा साधारण टेबलमा लेखिन्छ भन्ने उदाहरण यही हो।
तेह्र वर्षको उमेरमा मेसी परिवारसहित स्पेन पुगे। बार्सिलोनाले उनको सम्पूर्ण उपचारको जिम्मेवारी लियो र विश्वप्रसिद्ध युवा फुटबल एकेडेमी ला मासिया मा भर्ना गरायो। नयाँ देश, नयाँ भाषा, नयाँ संस्कृति र पुराना साथीहरूबाट टाढाको जीवन कुनै पनि किशोरका लागि सहज हुँदैन। तर मेसीका लागि एउटा कुरा कहिल्यै बदलिएन, फुटबल। उनी अरूभन्दा धेरै अभ्यास गर्थे, धेरै सिक्थे र प्रत्येक दिन आफैँलाई अझ राम्रो बनाउने प्रयासमा लागिरहन्थे। शारीरिक रूपमा उनी अझै साना थिए, तर खेल बुझ्ने क्षमता र बलसँगको सम्बन्ध असाधारण थियो। प्रशिक्षकहरूले चाँडै नै बुझिसकेका थिए कि उनी सामान्य प्रतिभा होइनन्।
सन् २००४ मा, केवल सत्र वर्षको उमेरमा, मेसीले बार्सिलोनाको सिनियर टोलीबाट आफ्नो आधिकारिक डेब्यु गरे। त्यो दिन कसैले पनि अनुमान गर्न सकेको थिएन कि यही किशोर खेलाडी केही वर्षमै क्लबको इतिहास नै परिवर्तन गर्नेछन्। उनले गोल मात्र गर्न सिकेनन्, खेललाई नियन्त्रण गर्न सिके। उनका ड्रिब्लिङ, सन्तुलन, पास र खेल पढ्ने शैलीले विश्व फुटबललाई नयाँ सौन्दर्य दियो। केही समयमै बार्सिलोनाको खेल प्रणाली नै मेसी वरिपरि घुम्न थाल्यो। त्यसपछि सुरु भयो एउटा यस्तो युग, जसले आधुनिक फुटबलको परिभाषा नै बदलिदियो।
बार्सिलोनामा लियोनेल मेसीले लगभग सबै कुरा जितिसकेका थिए। उनी क्लबको इतिहासकै सर्वाधिक गोलकर्ता बने, च्याम्पियन्स लिगदेखि घरेलु लिगसम्म अनगिन्ती उपाधि जिते, र व्यक्तिगत रूपमा विश्वकै उत्कृष्ट खेलाडीलाई दिइने ब्यालन डी’ओर बारम्बार आफ्नो नाममा पार्न सफल भए। तर संसारले उनलाई जति प्रशंसा गर्थ्यो, अर्जेन्टिनामा भने एउटा प्रश्न सधैं दोहोरिन्थ्यो, “देशका लागि ठूलो उपाधि कहिले जित्ने?” क्लब फुटबलमा अजेय देखिने मेसी अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा भने पटक-पटक अन्तिम खुड्किलोमा पुगेर चिप्लिरहेका थिए। सन् २०१४ को विश्वकप फाइनलमा जर्मनीसँग अतिरिक्त समयमा पराजय, त्यसपछि लगातार दुई पटक कोपा अमेरिका फाइनलमा हार, र त्यसपछि चर्किँदै गएको आलोचनाले उनलाई मानसिक रूपमा निकै थकित बनायो। अन्ततः सन् २०१६ मा उनले राष्ट्रिय टोलीबाट सन्यास लिने घोषणा गरे। त्यो समाचारले अर्जेन्टिना मात्र होइन, पूरा फुटबल जगतलाई स्तब्ध बनाएको थियो। धेरैले त्यसै दिन एउटा महान् अन्तर्राष्ट्रिय करियरको अन्त्य भएको ठाने।
तर केही कथाहरू यत्तिकै सकिँदैनन्। केही मानिसहरू हार स्वीकार गर्न जन्मिएका हुँदैनन्। केही महिनापछि मेसी फेरि राष्ट्रिय टोलीमा फर्किए। त्यो निर्णय केवल फुटबल खेल्नका लागि थिएन, अधुरो सपना पूरा गर्ने अठोट थियो। उनले आफूलाई फेरि एकपटक उठाए, टोलीलाई पुनः संगठित गरे र युवा खेलाडीहरूसँग नयाँ यात्राको सुरुवात गरे। त्यो यात्राले अन्ततः सन् २०२१ मा अर्जेन्टिनालाई २८ वर्षपछि ठूलो अन्तर्राष्ट्रिय उपाधि दिलायो। ब्राजिलको घरेलु मैदानमा भएको कोपा अमेरिका फाइनलमा अर्जेन्टिनाले ब्राजिललाई पराजित गर्यो, र मेसीले पहिलो पटक राष्ट्रिय टोलीको कप्तानका रूपमा ठूलो ट्रफी उचाले। त्यो केवल एउटा उपाधि थिएन, वर्षौँदेखि बोकेका आलोचना, निराशा र असफलताको भारी एकैपटक हल्का भएको क्षण थियो। फाइनलपछि उनी आँसु रोक्न सकेनन्, र त्यो आँसुमा एउटा देशको राहत पनि मिसिएको थियो।
यद्यपि धेरै समर्थकका लागि त्यो सफलता पनि अन्तिम गन्तव्य थिएन। सबैको प्रतीक्षा एउटै थियो, विश्वकप। सन् २०२२ मा कतारमा आयोजना भएको फिफा विश्वकप सम्भवतः मेसीको अन्तिम विश्वकप थियो। प्रतियोगिताको सुरुवात अर्जेन्टिनाका लागि सुखद भएन। पहिलो खेलमै साउदी अरेबियासँग अप्रत्याशित हार बेहोरेपछि धेरैले अर्जेन्टिनाको यात्रा समूह चरणमै सकिने अनुमान गर्न थाले। तर महान् टोलीहरू कठिन परिस्थितिमै आफ्नो वास्तविक परिचय दिन्छन्। त्यसपछि अर्जेन्टिनाले एकपछि अर्को उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै नकआउट चरण पार गर्यो। प्रत्येक खेलसँगै मेसीको नेतृत्व झन् स्पष्ट हुँदै गयो। उनले गोल गरे, अवसर सिर्जना गरे र टोलीलाई आत्मविश्वास दिए।
फाइनलमा प्रतिद्वन्द्वी थियो फ्रान्स, र अर्को छेउमा विश्व फुटबलको नयाँ पुस्ताका सुपरस्टार किलियन एमबाप्पे। त्यो खेललाई धेरैले फुटबल इतिहासकै उत्कृष्ट विश्वकप फाइनलमध्ये एक मान्छन्। अर्जेन्टिना दुई गोलले अघि बढेको खेल अन्तिम समयमा बराबरीमा पुग्यो। अतिरिक्त समयमा फेरि अर्जेन्टिनाले अग्रता लियो, तर एमबाप्पेको ह्याट्रिकले खेल पुनः बराबरीमा पुग्यो। अन्ततः निर्णय पेनाल्टी सुटआउटबाट भयो। अर्जेन्टिनाले जित्यो। पेनाल्टी सफल भएसँगै मेसी घुँडा टेकेर रोए। वर्षौँदेखि उनको पछाडि लागिरहेको एउटा प्रश्न त्यही क्षण समाप्त भयो। अब उनीसँग विश्वकप पनि थियो। त्यो ट्रफीले केवल उनको करियर पूरा गरेन, फुटबल इतिहासमा उनको स्थानबारे हुने बहसलाई पनि नयाँ मोड दियो।
आज मेसीलाई धेरैले GOAT (Greatest of All Time) अर्थात् फुटबल इतिहासकै महानतम खेलाडी मान्छन्। यसको कारण केवल विश्वकप जित्नु मात्र होइन। उनले क्लब र अन्तर्राष्ट्रिय दुवै स्तरमा लगभग सबै सम्भावित उपाधि जितेका छन्। विश्वकै उत्कृष्ट खेलाडीलाई दिइने आठ वटा ब्यालन डी’ओर, बार्सिलोनाको इतिहासमा सर्वाधिक गोल, च्याम्पियन्स लिगका अनेक कीर्तिमान, कोपा अमेरिका, ओलम्पिक स्वर्ण पदक र अन्ततः विश्वकप, यी सबै उपलब्धिले उनलाई फुटबलका सर्वकालीन महान् खेलाडीहरूको अग्रस्थानमा उभ्याएको छ। अझ रोचक कुरा के भने, मेसी केवल गोलकर्ता मात्र होइनन्। उनी खेल निर्माण गर्ने, टोलीलाई लय दिने र निर्णायक क्षणमा सही निर्णय लिन सक्ने खेलाडीका रूपमा पनि परिचित छन्। यही कारणले धेरै प्रशिक्षक र पूर्वखेलाडीले उनलाई फुटबलको सबैभन्दा पूर्ण खेलाडी मान्ने गरेका छन्।
मेसीको लोकप्रियता पनि उनका कीर्तिमानजत्तिकै असाधारण छ। सामाजिक सञ्जालमा उनका करोडौँ समर्थक छन्। उनले सन् २०२२ को विश्वकप ट्रफी समातेको तस्बिर केही समयमै इन्स्टाग्राम इतिहासकै सबैभन्दा धेरै मन पराइएको पोस्ट बन्यो। विश्वका जुनसुकै कुनामा फुटबलको चर्चा हुन्छ, त्यहाँ मेसीको नाम अवश्य सुनिन्छ। तर उनको लोकप्रियताको कारण केवल उत्कृष्ट खेल होइन। मैदानबाहिर उनी अत्यन्त शान्त, विनम्र र विवादबाट टाढा रहने व्यक्तित्वका रूपमा चिनिन्छन्। उनी आफ्नो सफलताको प्रदर्शनभन्दा पनि खेलमै बोल्न रुचाउँछन्। यही स्वभावले उनलाई समर्थकका लागि अझ प्रिय बनाएको छ।
नेपालमा पनि मेसीको प्रभाव निकै गहिरो देखिन्छ। विश्वकपको समयमा देशका शहरदेखि गाउँसम्म अर्जेन्टिनाका निलो–सेता झन्डा फहरिन्छन्। रातभर जाग्राम बसेर खेल हेर्ने समर्थकको भीड हुन्छ। काठमाडौंका सडकदेखि गोरखा, पोखरा, धरान, नेपालगञ्ज र सुदूरपश्चिमका गाउँसम्म मेसीको जर्सी लगाएका बालबालिका सहजै भेटिन्छन्। धेरै नेपाली युवाले फुटबल खेल्न सुरु गर्नुको प्रेरणा नै मेसी भएको बताउने गरेका छन्। उनी नेपाल आएका छैनन्, न त नेपालसँग उनको प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको कुनै आधिकारिक प्रमाण छ। तर प्रेरणाको कुनै भौगोलिक सीमा हुँदैन। एउटा सानो कदको खेलाडीले संसार जित्न सक्छ भन्ने विश्वासले हजारौँ नेपाली बालबालिकालाई आफ्ना सपना पछ्याउने हिम्मत दिएको छ।
विश्वकपपछि मेसीले युरोपको लामो यात्रा समाप्त गर्दै अमेरिकाको क्लब इन्टर मायामी रोजे। धेरैले यसलाई करियरको अन्तिम अध्यायका रूपमा हेरे पनि उनले त्यहाँ पनि आफ्नो प्रभाव उत्तिकै बलियो बनाए। उनी पुगेपछि अमेरिकी फुटबलतर्फ विश्वको ध्यान केन्द्रित भयो, क्लबको लोकप्रियता अभूतपूर्व रूपमा बढ्यो र प्रत्येक खेलमा दर्शकको भीड लाग्न थाल्यो। यो केवल एउटा खेलाडीको स्थानान्तरण थिएन, फुटबल संस्कृतिलाई नयाँ बजारमा विस्तार गर्ने एउटा ऐतिहासिक क्षण पनि थियो।
लियोनेल मेसीको कथा ट्रफी, गोल वा कीर्तिमानमा मात्र सीमित छैन। उनको वास्तविक विरासत एउटा सन्देशमा लुकेको छ, कमजोरी अन्त्य होइन, सुरुवात पनि हुन सक्छ। सानो शरीरले ठूलो सपना देख्न रोक्दैन। असफलताले इतिहास लेख्नबाट रोक्दैन। बारम्बार लडेर पनि उठ्ने साहस छ भने एक दिन संसारले ताली बजाउँछ। रोजारियोको गल्लीमा बलसँग दौडिने त्यो दुब्लो बालक आज करोडौँ मानिसका लागि केवल फुटबलर होइन, प्रेरणाको अर्को नाम बनेका छन्। सायद यही कारणले उनलाई महान् बनाउने सबैभन्दा ठूलो उपाधि कुनै ट्रफी होइन, बरु संसारभरका मानिसको मनमा बसेको त्यो विश्वास हो, जसले भन्छ-सपना सानो हुँदैन, सपना देख्ने साहस ठूलो हुनुपर्छ।
